TU HÀNH TIẾN BỘ NHỜ KIÊN TRÌ, BỀN BỈ, TINH TẤN

Một thời Thế Tôn ở tại Vesali, rừng Đại lâm, tại Trùng Các giảng
đường. Rồi Aggivessana đi đến chỗ Thế Tôn, sau khi chào hỏi, chúc tụng
và ngồi xuống một bên. Thế Tôn giảng cho ông về cách cọ cây lấy lửa.

Này Aggivessana, ví như có một khúc cây ướt đẫm, đầy nhựa sống và
đặt trong nước. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa với ý nghĩ: Ta sẽ
nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra. Này Aggivessana, ông nghĩ thế nào? Người
ấy lấy khúc cây ướt đẫm, đầy nhựa sống và đặt trong nước ấy, rồi cọ xát
với dụng cụ làm lửa thì có thể nhen lửa, khiến hơi nóng hiện ra được
không?

Thưa không, Tôn giả Gotama.

Cũng vậy này Aggivessana, những Sa-môn hay Bà-la-môn sống không
xả ly các dục về thân như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục nhiệt não và
nội tâm chưa được khéo đoạn trừ thì các vị ấy không thể chứng được Vô
thượng Chánh giác.

Này Aggivessana, ví như có một khúc cây khô, không nhựa, được vớt
khỏi nước, được đặt trên đất khô. Có một người đến, cầm dụng cụ làm lửa
với ý nghĩ: Ta sẽ nhen lửa, hơi nóng sẽ hiện ra. Này Aggivessana, ông nghĩ
thế nào? Người ấy lấy khúc cây khô, không nhựa, được vớt khỏi nước,
được đặt trên đất khô ấy, rồi cọ xát với dụng cụ làm lửa thì có thể nhen lửa,
khiến hơi nóng hiện ra được không?

Thưa được, Tôn giả Gotama.

Cũng vậy này Aggivessana, những Sa-môn hay Bà-la-môn sống xả ly
các dục về thân như dục tham, dục ái, dục hôn ám, dục nhiệt não và nội
tâm được khéo đoạn trừ thì các vị ấy có thể chứng được Vô thượng Chánh
giác.
(Trung Bộ I, Đại kinh Saccaka [trích])

LỜI BÀN:
Tu tập là một lộ trình dài, muốn thành tựu giác ngộ phải từng bước dọn
dẹp thân tâm, đoạn trừ phiền não. Nếu không nỗ lực làm đoạn giảm tham
ái thì quả vị giải thoát vẫn còn xa vời như sự vô vọng của người cọ cây lấy
lửa với một khúc cây ướt đẫm, tràn đầy nhựa sống.
Một trong những nguyên lý cơ bản của Niết-bàn là xa lìa và đoạn tận
tham dục, luyến ái. Như nước với lửa không thể cùng song song tồn tại, cũng
vậy Niết bàn và ái dục không thể dung hợp lẫn nhau. Vì thế mà Niết-bàn có
một nghĩa là ái diệt.
Chuẩn bị cho quả vị Vô thượng Chánh giác, làm bừng sáng trí tuệ Bátnhã
thì tự thân tâm của mỗi hành giả phải xả ly tham ái. Ngọn lửa trí tuệ sẽ
bùng cháy khi thân tâm thực sự khô kiệt phiền não. Như cọ xát cành cây khô
với dụng cụ làm lửa mới hy vọng có hơi nóng bốc lên và phát hỏa.
Để tạo ra lửa không những cần phải có cành cây khô và dụng cụ làm lửa
mà đòi hỏi phải có một sự kiên trì, bền bỉ và liên tục. Lửa không thể phát
sinh nếu quá trình cọ cây bị gián đoạn, nếu dừng lại thì cành cây sẽ nguội đi
và để có lửa ắt phải cọ xát lại từ đầu. Cũng vậy, trong quá trình đoạn tận
tham ái, tinh tấn là yếu tố cực kỳ quan trọng.
Lửa vốn sẵn trong cây, chỉ cần làm cho cây khô và kiên trì cọ xát với dụng
cụ làm lửa, chắc chắn sẽ có lửa. Giác ngộ vốn ẩn tàng trong chúng sinh dẫu
đầy dẫy tham dục. Vì thế tinh tấn và ly tham là điều tối cần cho những người
con Phật hướng đến Vô thượng Chánh giác.
QUẢNG TÁNH